تفسير منسوب به امام حسن عسكری(ع)، علیرغم ضعف سند، از مضامين والايی در معارف برخوردار است و در عين حال مطالب غيرمعتبر نيز در آن وجود دارد.
حجتالاسلام والمسلمين علی نصيری، عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی، در گفتوگو با سرويس انديشه خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، درباره «تفسير منسوب به امام حسن عسكری(ع)»، گفت: حضرات معصومين(ع) در غالب موارد، از اينكه مستقيم دست به تأليف تفسير قرآن ببرند، پرهيز كردهاند.
وی ادامه داد: يكی از عللی كه امامان(ع) از تأليف تفسير قرآن خودداری كردند، اين بود كه با تأليف چنين كتابهايی، احتمال تحريف در مضامين آن بسيار زياد میشد و تأليف شخص امام معصوم(ع)، انگيزه بيشتری در تحريف آن ايجاد میكرد و با تحريف آن، انحراف عمدهای در مسير معارف شيعی اتفاق میافتد.
اين محقق اظهار كرد: كتابهايی نظير «مصحف امام علی(ع)» يا «كتاب امام علی(ع)» كه كتاب جامعی محسوب میشود، در دست مردم قرار ندارد و فقط در اختيار امام عصر(ع) است. بنابراين، اين مطلب يك قاعده كلی محسوب میشود كه امامان(ع) علیرغم اينكه منبع معارف بودند و لحظه به لحظه به بيان معارف و تربيت شاگردان اهتمام ويژهای داشتند، ولی بخاطر اين خطر بزرگ، مستقيما به تأليف كتابی اقدام نكردند.
وی افزود: در مورد تفسير منسوب به امام حسن عسكری(ع)، اين تلقی كه اين كتاب نوشته شخص خود امام عسكری(ع) باشد قطعا مردود است؛ بلكه نهايت چيزی كه در مورد تدوين اين تفسير میتوان گفت، اين است كه فردی از طبرستان كنونی، به همراه دو فرزند خود به خدمت امام(ع) در سامرا وارد شدند و امام(ع) از پدر آنها خواست تا نزد ايشان بمانند و تفسير بياموزند. اين دو نفر بيان كردند كه بعد از شنيدن تفسير امام(ع)، آن را سامان میدادند.
وی گفت: اسامی اين دو نفر در علم رجال ذكر نشده است و هويت آنها مشخص نيست. بنابراين اين كتاب هم از بابت اينكه خود امام(ع) اقدام به تأليف كنند و هم از نظر سند و اعتبار مؤلفان اين كتاب، مورد نقد جدی است.
حجتالاسلام نصيری ضمن بيان رويكردهای موجود نسبت به نوع كتابهايی كه به حضرات معصومين(ع) منسوب است، خاطرنشان كرد: عدهای به صورت افراطی، يا تمام مضامين اين كتابها را صحيح میدانند و يا تمام آنها را غيرمعتبر میپندارند؛ اما با بررسی محتوايی اين نوع تفاسير و با اتخاذ روش اعتدالگرايانه، درمیيابيم كه نوع اين آثار هم از مطالب و مضامين والايی در معارف برخوردار است و در عين حال مطالب غيرمعتبر نيز در آن وجود دارد.